Swaab wen Nobelprys vir letterkunde

Herta Müller

Herta Müller

Die Nobelprys vir letterkunde is vanjaar aan die Roemeens gebore Duitse skryfster Herta Müller toegeken.

Müller is op 17 Augustus 1953 in ‘n Duitssprekende dorpie Nitzkydorf in die weste van Roemenië gebore as deel van ‘n Duitse minderheidsgroep wat bekend staan as die Swabe van Banat.

Sy het haar literêre debuut in 1982 gemaak met ‘n versameling kortverhale getiteld “Niederungen” wat (persoonlike) laagtepunt beteken.

Sy het in 1987 in Duitsland aangekom, nadat sy vrygekoop is vir 8 000 mark wat die Wes-Duitste regering aan die Roemeense diktator Ceausesco moes betaal.

Die pas verskene roman, Atemschaukel (In Engels: Everything I Possess I Carry With Me) word as hoogtepunt van haar lewenswerk beskou. Daarin beskryf sy die lyding van ‘n 17-jarige seun, wat as gevangene na ‘n strafkamp in die Oekraïne gedeporteer word.

In al haar werke beskryf sy die leed wat mense aangedoen word waar hulle deur die staat onderdruk word. Sy vertel van die noodlot van vlugtende families, ‘n lewe vol van verraad en verraaiers, asook vrees, wat uiteindelik geen ruimte laat om meer vrylik asem te haal nie, maar ook van die onverskilligheid van diegene wat hulself in hierdie omstandighede inleef deur met die regime saam te werk.

Sy het eerstehandse ervaring deurdat sy gereeld die teiken was van die Ceausescu-diktatuur in Roemenië. Nadat haar boeke verbied is, sy haar werk verloor het en aan aanhoudende huisdeursoekings onderwerp is, moes sy en haar man hul geboorteland noodgedwonge verlaat.

Sy word al lank as kandidaat vir die prys beskou en die permanente sekretaris van die Akademie, Peter Englund, het haar geloof as ‘n woordkunstenaar wat fantastiese taalgebruik met die uiterste akkuraatheid kombineer.

Die toekenning van die prys aan haar is ook ‘n bekentenis dat kuns en etiek twee kante van dieselfde medalje is.  Dit verleen verder ook erkenning aan die diaspora-kultuur van die Banatse Swabe en hul grootste skryfster.

Herta Müller word die 12de vrou wat die gesogte literatuurprys wen, wat in 2007 aan Doris Lessing van die Verenigde Koningkryk toegeken is en verlede jaar deur J.M.G. Le Clézio van Frankryk verower is.

– Igmar Rautenbach