Let Andile Mngxitama speak his mind


PRETORIA PEN supports freedom of speech and expression and therefore sees nothing wrong with Andile Mngxitama’s castigation of Jared Sacks, including a threat to beat him up.

The following is the problematic phrase from Mngxitama’s Facebook page which has triggered the current polemic in the media: “I believe if there are any real bikoists out there, whenever we see that white little bastard called jared sacks we must beat the shit out of him.”

This phrase must be seen in context. First of all, Mngxitama is known for his polemical and sometimes controversial statements. He writes a column in the Mail & Guardian and has written regularly for City Press and The Sowetan, putting forward so-called “black consciousness” views. Many editors, organisers of conferences and so on, solicit Mngxitama’s views, knowing that he sometimes comes across as a “radical”.

On the issue of violence, Jared Sacks – against whom Mngxitama is reacting – is not entirely a pacifist either. In his opinion piece published in the Mail & Guardian, he states: “Would the Biko of 1977 have voted for Ramphele in 2013? Not a chance. Biko did not believe in black messiahs or managers in a neocolonial capitalist system. Quite the opposite: he genuinely believed in the black masses and in their ability to lead the revolution and collectively build a wholly new society. The mineworkers, shack-dwellers and farmworkers of this country stand diametrically opposed to everything Ramphele believes in.”

Indirectly, Sacks is also calling for violence in the form of a revolution against the “neocolonial capitalist system” led by the “black masses”. In fact, he is advocating nothing less than some kind of Maoist revolt in the style of the “Cultural Revolution”.

Mngxitama astutely reminds him that he is, in fact, not a member of the black masses. Neither may he, as a white, arrogate unto himself the function of privileged interpreter or exegete of Steve Biko’s black consciousness philosophy.

Within the context, “beating the shit out of him” could also be a metaphor, meaning: “defeating his pseudo-black posturing in an argument about what Steve Biko really said”.

Verashni Pillay, deputy editor of the Mail & Guardian online, admits that “it almost sounds like an invitation to a jolly bout of fisticuffs”, as opposed to Jared Sacks’s rather more sinister clarion call for revolution which, within a multiethnic society like South Africa’s, might spiral into mass violence and even genocide.

Until such time as Andile Mngxitama really assaults Jared Sacks, which is criminally punishable in South Africa, he should be allowed to speak his mind, also on radio where he is apparently being denied the opportunity to respond to his critics.

Issued by: Dr. Dan Roodt, President

PRETORIA PEN is a literary society.

Contact: president@pretoriapen.co.za

South Africa’s chains of the mind (media release)


South Africa’s chains of the mind

Since 1989 violence in South Africa has almost constantly increased to a level where the country today resembles a war zone. In fact, civilian casualty rates in South Africa are higher than in Afghanistan and many other countries officially at war.

Authors and literary critics too, have not been spared. Pieter Pieterse, Lisbé Smuts-Smith and Louw Rabie, brother of Jan Rabie, were brutally murdered. Last year novelist and script writer Chris Barnard was held hostage and tortured. A week ago the elderly parents of Riana Scheepers were attacked and almost killed, leading her to remark in the Johannesburg daily Beeld: “The country is in a state of moral decay.”

South Africa is the country with the highest incidence of rape in the world, even higher than in war-torn countries. However, after describing an interracial gang rape in his novel Disgrace, Nobel prize winner J.M. Coetzee was accused of racism and many think that criticism by former President Thabo Mbeki contributed to his decision to emigrate to Australia, a safe haven for many South Africans fleeing local violence.

If anything, South Africa today represents a dystopia that in any other country would have led to at least some literary or philosophical reflection. As evidenced by Riana Scheepers’s guilt-ridden protestations that “my mother and father are not two racists living in a white tower” (as if racists deserve the death penalty), authors are petrified of even referring to the factual reality, let alone venturing into the minefield of describing sadistic practices and ethnic torture in books.

Whereas political correctness in other countries may be the subject of jokes and satire, in South Africa it has almost become a religious dogma. Just two weeks ago, the seasoned and respected Afrikaans poet Breyten Breytenbach who spent eight years in prison for plotting the overthrow of the previous (white) government, remarked: “Political correctness all over the world is a disease, multiculturalism is worse than the Black Death of the Middle Ages!”

In a national living out of the Stockholm syndrome, journalists and even ordinary people on Facebook are quick to castigate and vilify anyone who dares to ascribe moral responsibility to the mostly young, Clockwork-Orange-like perpetrators, who are usually seen as the unfortunate victims of poverty and broken homes. Those intrepid novelists, such as Gustav Venter, who have tried to render explicit some of the underlying fears, neuroses and paradoxes around violence that proliferate in our bizarre ex-British colony, have not even been reviewed. They find themselves in a twilight, underground world of electronic samizdat, unseen by critics and pundits.

Breytenbach’s comments on political correctness and multiculturalism, although echoing those of Chancellor Angela Merkel a few years ago, probably also represent a bridge too far. It is quite possible that he will be “uninvited” from the Woordfees and other festivals where authors are censored or even banned from the premises for broaching taboo topics around murder, rape and torture.

South Africa is repeating the totalitarian mental structures of many twentieth-century societies, especially in Eastern Europe. In imagining itself as an ideal society, a multicultural democracy after the American model, it is refusing to acknowledge its own, increasingly dark side. It punishes or censors those who dare to speak out or depict in their works the often innocent victims of social, criminal and political violence.

Whereas the gulag of Solzhenitsyn was physical and – although hidden – visible enough to be eventually exposed in broad daylight, our chains are those of the mind. In the kind of “Western masochism” described by French “new philosopher” and novelist Pascal Bruckner, we engage in endless self-flagellation and guilty rituals, instead of being open to the new and often ugly reality we see all around us.

Not only the violence and dehumanisation, but also the venality, the ostentation and spendthrift ways of the South African elite, are phenomena betraying the amoral values of our society.

Who will dare to portray South Africa’s agony and decadence, at the risk of the cliché: publish and be damned?

Issued by: Dr. Dan Roodt, President

PRETORIA PEN is a literary society.

Contact: president@pretoriapen.co.za

‘n Zombie van die Nuwe Suid-Afrika

deur Dan Roodt

Ek het so pas Fransi Phillips se roman, Net ‘n lewe, wat verlede jaar die eerste prys in Lapa se romankompetisie gewen het, op een slag klaar gelees. Op die eerste bladsy word die hoofkarakter in ‘n “relatief ordentlike moord” vermoor:

“Dit was ‘n relatief ordentlike moord, gemeet aan Suid-Afrikaanse standaarde. Haar lang, skraal vingers, wat vir my haar beste bate was, is nie afgesny nie en haar gesig is nie vermink nie. Net drie skoon skote deur haar hart.”

Die res van die boek bestaan uit ‘n vertroulike dagboek – die Franse het ‘n mooi woord daarvoor, ‘n journal intime – wat sy gehou het, asook enkele inleidende opmerkings deur haar vriendin, Heleen. In haar testament het sy die dagboek “om een of ander duister rede” aan Heleen, wat reeds in Australië woon, bemaak.

In die kort gedeelte oor “Die erflating”, vertel Heleen:

“Die laaste keer toe ek haar uit Australië gebel het, het sy my vertel dat sy nou net so bang is vir die polisie as die kriminele, omdat ‘n mens nie meer tussen die twee groepe kan onderskei nie. ‘Die polisie verhuur deesdae hulle uniforms aan die kriminele,’ het sy geskreeu van die lag.

My humorsin was nie heeltemal robuust genoeg om dit te akkomodeer nie. ‘Jy moet wegkom,’ het ek geroep. ‘Wat doen jy nog in daardie land?’

‘My lewe is net ‘n lewe,’ het sy gesug.

‘Die lewe is die kosbaarste ding wat bestaan!’

Sy was skielik somber. ‘En ook die nietigste.'”

Só, sommer met die intrapslag, plaas Phillips ons vierkant in die eksistensieel-politieke vraagstuk van die Nuwe Suid-Afrika: om te emigreer, of om te oorleef in een van die gewelddadigste lande op aarde waar anargie op soveel gebiede reeds heers.

Telkens in die boek verwys die reeds ontslape vertelster na haar “dooie taal, Afrikaans” waarin sy teen wil en dank aanhou skryf. Phillips se toon is voortdurend ironies, aweregs, plek-plek selfs kru.

Die blote feit dat hierdie teks met sy gestroopte styl en ontnugterde blik op ons land ‘n romanprys in die huidige Suid-Afrika kon wen, spreek vir my al boekdele, by wyse van spreke. Baie lank is die Afrikaanse letterkunde, ook vanweë die kulturele manipulasie van die Nasperskoerante, deur figure soos Antjie Krog en André P. Brink oorheers wat uit wit skuld en die stereotipering van hul eie mense vir ‘n buitelandse of Engelse gehoor kuns probeer maak het. Nou kom Phillips en toon aan ons ‘n wêreld soortgelyk aan dié wat ons elke dag beleef, waarin menselewens deur geweld verwoes word of waar witmense nie meer geredelik werk kan kry nie.

Om Net ‘n lewe as “polities onkorrek” te beskryf, laat egter nie reg geskied aan die veelkantigheid van Phillips se perspektief op ons tragedie nie. Want die tragedie van die “relatief ordentlike moord” wat die heldin se lewe kortknip, is ook metafoor vir ons almal se lewens wat op soveel maniere deur ‘n onhoudbare maatskaplike toestand geraak word.

Wat die boek verder interessant maak, is hoe ons die onlangse geskiedenis van Suid-Afrika en van die Afrikaner deur die oë van die vermoorde ervaar. Sy is ‘n skryfster wat huweliksprobleme opdoen, teen haar man se wil in die filosofie en Afrikaanse letterkunde belangstel, asook uiteindelik sukkel om werk te kry. Sekere politieke of geskiedkundige gebeure word hier en daar aangestip. Daar is egter ook ‘n sterk elment van outobiografie, met die vermenging van feit en fiksie. Bekende Afrikaanse skrywers en digters, asook politici en akademici, maak op verskeie plekke in die roman ‘n buiging.

Deur hierdie persoonlike geskiedenis, wat plek-plek ‘n lydingsweg word, word die treurige verhaal van die Afrikaner se afgang ook vertel. Dit betrek veral die verhouding tussen skrywers of kunstenaars en die volk, daardie verhouding wat sedert die sestigerjare en die rusie tussen Verwoerd en Van Wyk Louw oor Die pluimsaad waai ver so problematies geword het. Tydens haar studentedae by Tukkies is die heldin deel van ‘n linkse avant-garde-groep. Op bladsy 97 verwoord sy die naïwiteit van die destydse jeug en haar geloof in die mag van kreatiwiteit:

“Party mense dink seker dis cute wanneer ek my volk uitkak in die liberale kampuskoerant. Maar die enigste ding waarin ek regtig glo, is kreatiwiteit. As die ANC aan bewind kom, sal ek vir hulle my staatsfilosofie-taak stuur oor die grondwet wat gebaseer is op kreatiewe vryheid. Ja sure, hulle sal dit dadelik implementeer en dan is die land se probleme opgelos.”

In hierdie sardoniese paragraaf beskryf Phillips eintlik die onnoselheid en wêreldvreemdheid van ‘n hele geslag Afrikaanse skrywers, ons geslag, wat wou “oulik” wees en in die proses as bruikbare idiote tot die magsoorname van hierdie eienaardige, argaïese en kwasikommunistiese bewind bygedra het. Ook in ander passasies kan ons Net ‘n lewe lees as ‘n vorm van literêre en ideologiese selfkritiek.

En dit is iets wat vir my gesond en nódig is. Ek weet nie wie dit gesê het nie, maar ‘n klein kultuur kan nie bekostig om verdeeld te wees nie. Groot lande en nasies kan binne hul grondgebied revolusies of langdurige verdeeldheid tussen Katoliek en Protestant, Links en Regs, oorleef. Maar soos ons onlangse geskiedenis aangetoon het, lei verdeeldheid in eie geledere tussen skrywers en politici, of die versplintering in wedywerende partye en organisasies op die duur tot ‘n soort selfvolksmoord waarvan ons vandag vele van die meer makabere manifestasies beleef.

Iewers beskryf die hoofkarakter haarself insgelyks as “‘n kleptomaniese spook” wat poog om haar lewe van ander kant die graf “terug te steel”. Sy is met ander woorde ‘n soort lewende dooie, ‘n zombie – daardie populêre term vanuit die Negertoorkuns van die eiland Haïti – wat boonop in ‘n “dooie taal”, Afrikaans, skryf.

Maar soos Lazarus uit die dode opgestaan het en soos Afrikaans in die negentiende eeu begin herleef het nadat selfs die NG Kerk volkome verengels is, wéét ons dat Phillips se slagoffer van ‘n “ordentlike moord”, ten minste op skrif, nie heeltemal dood is nie, want sy spook steeds op ‘n skerpsinnige en indringende wyse by ons. Sy is (was) ‘n Afrikanervrou uit die tussenin-wêreld vóór die revolusie, daardie “interregnum” waarvan die Italiaanse kommunis Gramsci gepraat het en wat Nadine Gordimer in haar gewone bewondering vir alles wat Marxisties is as motto by haar novelle July’s People aangehaal het:

“The old is dying and the new cannot be be born; in this interregnum there arises a great diversity of morbid symptoms.”

Maar die heldin van Net ‘n lewe sweer by die God van Kreatiwiteit, iets wat telkens in die boek herhaal word. Uiteindelik, dink ek, wil Phillips vir ons sê dat die skeppingsdaad en selfs letterkunde die potensiaal van bevryding inhou.

In Suid-Afrika is “bevryding” reeds ‘n geykte en verdagte woord, veral besmet deur sy gebruik deur die ANC en SAKP as ‘n “bevrydingsbeweging”. Hoewel Phillips ‘n onthutsende blik op ons sosiopolitieke werklikheid bied, sou ek nie haar boek as “betrokke literatuur” wou beskryf nie, omdat daardie begrip ewe seer besmet is deur sy betekenis van “in ‘n verhouding tot die party te staan”. Soos soveel kommunistiese skrywers van die twintigste eeu wat hul naam en hul kuns aan ‘n politieke party, veral die Kommunistiese Party, vasgeketting het, het ‘n hele geslag plaaslike skrywers hulself as werktuie vir die ANC aangebied. Tot my stomme verbasing het André P. Brink nog onlangs in die Londense Financial Times sy matelose bewondering vir Oliver Tambo as iemand met “morele krag en filosofiese diepte” bely.

Sonder die ANC sou André P. Brink – of Nadine Gordimer en soveel ander – nie oor ‘n identiteit beskik het nie. Fransi Phillips staan in haar nogal postmoderne taalgebruik en lewensbeskouing ver verwyder van die tradisionele Afrikaanse letterkunde van, sê maar, die Dertigers. Tog sluit haar wonderlike vars boek met sy ironiese ontluistering van ‘n hele klomp van Mandela se heilige koeie al bulkend doer uit Qunu aan by die totale voorafgaande tradisie, as ‘n uitdrukking van ‘n bepaalde, inheemse Afrikaneridentiteit. Om Afrikaner te wees, is nie net om Die Stem te sing of om braaivleis, rugby en ander dinge te geniet nie, maar ook om soos die protagonis van Net ‘n lewe verknog te wees aan Marc Chagall of Paul Klee, of om klassieke musiek, kunsgeskiedenis of Westerse filosofie te waardeer.

By al die identiteitsvernietigende hoon wat daar vanuit die Kaapse enklawe en sy magtige media vandag teenoor die Afrikaner uitgegiet word, bespeur ‘n mens tog die herstel, die heling wat ‘n boek soos Net ‘n lewe bied. Dis sekerlik gebroke, elegies en geskied in ‘n mineurtoon. Dis kamermusiek – teenoor die bombasme, die Triomf (die Stellenbosser Marlene van Niekerk se links-fascistiese werk) wat soos rap-musiek vanuit ‘n uitspattige motor in een van ons vervalle middestede dawer.

Ons lewens – en ons kuns – is so nietig in ‘n filistynse land wat om twee ander K’s draai: korrupsie en konsumpsie. Nietemin is die uitsig wat Fransi Philips vir ons bied op ‘n nuwe soort letterkunde, anderkant wit skuld en politieke clichés, so opwindend dat ‘n mens nie anders kan as om te dink dat boeke en woorde dalk tog, soos Van Wyk Louw se “beiteltjie”, klippe en rotse en lande en selfs die aardbol middeldeur kan kloof nie.

Ons lewens – en ons kuns – is so nietig in ‘n filistynse land wat om twee ander K’s draai: korrupsie en konsumpsie. Nietemin is die uitsig wat Fransi Philips vir ons bied op ‘n nuwe soort letterkunde, anderkant wit skuld en politieke clichés, so opwindend dat ‘n mens nie anders kan as om te dink dat boeke en woorde dalk tog, soos Van Wyk Louw se “beiteltjie”, klippe en rotse en lande en selfs die aardbol middeldeur kan kloof nie.

Fransi Philips. Net ‘n lewe. Lapa-uitgewers, Pretoria, 2011. ISBN 978-0-7993-5160-6. Prys: R170.

Onderhoud oor Pretoria-PEN op LitNet 9 Desember 2011

Naomi Meyer het met Dan Roodt, president van Pretoria-PEN, gesels.

Dan Roodt
Dan Roodt

Wat is jou betrokkenheid by Pretoria-PEN, nou en in die verlede?

Ek was van die begin af betrokke. Trouens, die gedagte om ’n PEN-sentrum vir Afrikaanse skrywers te stig was my idee. Ek was ook die eerste president van Pretoria-PEN. Tydens ’n buitengewone algemene vergadering op 18 November vanjaar is ek as president herkies. Tans is ons besig om ’n jaarvergadering op 20 en 21 Januarie 2012 te organiseer wat deur ’n bekende skryfster uit Nederland geopen sal word.

Op Pretoria-PEN se webwerf staan daar dat die organisasie verbind is tot die bevordering van letterkunde, spraakvryheid en taalregte. Wie het hierdie doelstellings geskryf? Wat beteken dit vir jou?

Ek het oorspronklik daardie doelstellings geskryf en dit het algemeen byval gevind. Intussen het ons ietwat meer breedvoerige doelstellings bygekry, as deel van ons hersiene grondwet, wat op ons splinternuwe webwerf te vinde is. Maar in breë trekke stem daardie drie oorspronklike doelstellings ooreen met dié van PEN Internasionaal.

As ons praat van die bevordering van letterkunde, dan gaan dit juis daarom om skrywers– en uitgewersbelange te bevorder, maar ook om die breë publiek in te lig en ’n smaak vir letterkunde in ons land te kweek.

Onder spraakvryheid verstaan ons elkeen se reg om homself uit te druk soos hy wil, met dien verstande dat daar nie haatspraak of oproepe tot geweld behoort plaas te vind nie. Soms skryf of sê skrywers dinge wat ander afstootlik vind, maar spraakvryheid beteken juis dat ’n mens andersoortige menings of standpunte of beskrywings moet verdra.

Oor die afgelope dekade of langer is die meeste Afrikaanse skrywers en intellektuele begaan oor die agteruitgang van Afrikaans en die vertrapping van ons taalregte deur die owerheid en deur die privaat sektor. Maar ook PEN Internasionaal beskik oor ’n vertaling- en taalregtekomitee wat taalregte bevorder en ons sou wou sien dat Suid-Afrika afsien van sy koloniale “slegs Engels”-houding en kennis neem van die ontwikkeling van taalregte oor die afgelope twintig of dertig jaar.

Daar bestaan reeds ’n PEN South Africa-organisasie. Wat is dan die relevansie of nodigheid van ’n Pretoria-PEN-organisasie, en is dit slegs vir Afrikaanse skrywers?

Dis korrek, ja. Maar PEN South Africa is feitlik uitsluitlik ’n Engelstalige organisasie. Die voertaal is Engels en die fokus is op Engelse letterkunde. In die meeste tweetalige lande soos Kanada of België bestaan daar meer as een PEN om vir die verskillende tale voorsiening te maak. Streng gesproke is Pretoria-PEN nie uitsluitlik vir Afrikaanse skrywers nie, maar ons voertaal is Afrikaans en daarom sal diegene wat Engels verkies, seker eerder by South African PEN aansluit. In die toekoms mag daar skrywers van ander inheemse tale by ons aansluit, maar ons grondwet maak voorsiening vir tolk – en vertaaldienste indien dit ooit ’n beduidende omvang sou bereik. In die praktyk voorsien ons egter dat Pretoria-PEN se fokus Afrikaans sal bly, net soos wat South African PEN se fokus Engels sal bly. Trouens, ons beskik oor baie goeie verhoudinge met South African PEN en waarskynlik sal ons op sekere gebiede in die toekoms saamwerk.

Het PEN Internasionaal ’n grondwet waarin bepaal word hoeveel mense by ’n vergadering teenwoordig moet wees ten einde ’n voorsitter te kies? Hoe werk dit by Pretoria-PEN wanneer ’n nuwe voorsitter gekies word?

PEN Internasionaal beskik oor sy eie grondwet, ja. Maar elke PEN-sentrum ter wêreld verteenwoordig ’n outonome vereniging met sy eie grondwet en prosedures. Die grondwet van Pretoria-PEN bepaal dat daar minstens vyf mense by ’n algemene vergadering teenwoordig moet wees. Die verkiesing van ’n voorsitter of president geskied by wyse van ’n vooraf nominasie en daarna is elke lid geregtig om sy stem uit te bring, ook dié wat nie die vergadering kan bywoon nie en ’n volmag aan ander lede kan gee wat wel in staat is om die vergadering by te woon. In die praktyk neem die meeste lede dus sodoende aan die demokratiese proses deel.

Dis ook baie maklik om van die president of enige ander bestuurslid ontslae te raak, deur ’n gewone meerderheidsbesluit by ’n algemene vergadering. Selfs ’n klein groepie lede kan te eniger tyd ’n buitengewone algemene vergadering aanvra. Eintlik is dit baie makliker vir die lede om van die voorsitter ontslae te raak as wat dit is om ’n lid wat al die reëls oortree te skors! ’n Lid wat die organisasie ondergrawe of sy doelstellings dwarsboom, moet eers ’n tugprosedure ondergaan. Indien hy skuldig bevind word, kan hy ook na die algemene vergadering appelleer, dus is ons grondwet baie demokraties en regverdig.

Wat is die kriteria om aan Pretoria-PEN te behoort?

’n Persoon kwalifiseer vir gewone lidmaatskap van die vereniging indien hy ’n skrywer, redakteur, vertaler, essayis of joernaalskrywer is wat op grond van literêre meriete of sy oeuvre in aanmerking kom en wat hom neerlê by die vereniging se doelstellings, waarby inbegrepe is die handves van PEN Internasionaal. Daar word ook voorsiening gemaak vir assosiaatlede wat nie noodwendig aktiewe skrywers hoef te wees nie, maar bloot die doelstellings moet ondersteun. Assosiaatlede mag egter nie op algemene vergaderings stem nie.

Enigiemand wat belangstel om lid van Pretoria-PEN te word, kan ’n lid van die bestuur kontak by ons e-pos-adresse wat op www.pretoriapen.co.za verskyn.

Waarna streef jy as skrywer, onafhanklik van enige organisasie?

Ek streef daarna om die eienaardige werklikheid van hierdie eienaardige land in my boeke en geskrifte weer te gee, hetsy deur fiksie, hetsy deur niefiksie. Afrikaans was egter dwarsdeur sy geskiedenis ook ’n taal wat as instrument van bevryding vir die Afrikaner gedien het, juis omdat ons so lank onder vreemde oorheersing vanuit Brittanje gestaan het. Tans weer word ons deur die Afro-Saksers oorheers vir wie Engels ’n magstaal en -instrument geword het waarmee ons kultuur en identiteit aangeval word. Deur Afrikaans kan ons onsself bevry en weer heel word nadat ons as’t ware op die wiel van Engels gebreek is en in meer as een sin gebroke geraak het.

Op ’n meer persoonlike vlak is ek amper ’n skrywer sonder ’n oeuvre! Hoewel ek taamlik aktief op die internet en in koerante meningsartikels skryf, het ek tot dusver betreklik min romans of poësie gepubliseer. Vandaar my groot behoefte om iets van my wêreld met Afrikaanse lesers te deel. Ek voel in ’n sekere sin bevoorreg, omdat ek ’n baie goeie literêre opvoeding gehad het – op skool by Helpmekaar, asook later in Parys deur my ontmoetings met en ervaring van groot denkers en skrywers, tesame met my daaglikse gedrentel deur boekwinkels. Sommige mense sien die wêreld van die lettere as iets banaals of vanselfsprekends, maar toenemend vind ek dat daar werklik min goeie of interessante skrywers bestaan. As ek daarin kan slaag om myself af te sonder om nog ’n paar boeke of tekste in Afrikaans te produseer, sal dit vir my baie sinvol wees. Om te skryf is ’n synsaktiwiteit.

Ook wil ek een of ander tyd ’n lang filosofiese essay in Afrikaans skryf. Hopelik vind ek die tyd en die lus vir dit alles!

Hierdie onderhoud het oorspronklik op LitNet verskyn.

Splinternuwe webwerf vir Pretoria-PEN

Geagte lid van Pretoria-PEN,

Nuwe webwerf

Soos u kan sien, het ons ‘n splinternuwe webwerf vir Pretoria-PEN laat opstel, waarna die vorige inhoud oorgedra is. Soos Martiens van Bart voorgestel het, is daar ook ruimte vir resensies en algemene nuus oor boeke en letterkunde geskep. Enkele resensies is reeds aangebring, maar ons wil u uitnooi om vir ons nog resensies te stuur, oor u eie boeke of oor ander wat u dalk gerenseeer het. Nuwe resensies sal natuurlik by uitstek welkom wees. Die webwerf sal bygewerk word met allerlei tersaaklike inligting en daarop sal u ook ‘n volledige rekord van ons mediaverklarings, jaarvergaderings en dergelike vind.

Die webwerf bevat ook ‘n forum, genaamd Pennevrugte. Hierop kan enigeen na hartelus deelneem aan ‘n gesprek oor boeke, letterkunde en alles wat daarmee saamhang. Al wat u hoef te doen, is om onder op “Log in” te klik, op die WordPress-stelsel te registreer en daarna kan u deelneem, asook u eie onderwerpe vir bespreking skep.

Binnekort sal die webwerf ook skakel met Facebook, Twitter en ander sosiale media sodat die werksaamhede van ons vereniging wyd en syd gekommunikeer kan word.

Kompliment van Cathal Sheerin van PEN-hoofkantoor

N.a.v. my verklaring oor die Wet op inligtingsbeheer, het Cathal Sheerin van die PEN-hoofkantoor só gereageer:

2011/11/28 Cathal Sheerin <Cathal.Sheerin@pen-international.org>

Dear Dan,

Many thanks for this great statement.

Best Regards,

Cathal Sheerin

Nederlandse gasspreker vir jaarvergaderingdinee

Intussen is ons besig om met die Nederlandse skryfster te korrespondeer wat ons op 20 Januarie sal kom toespreek tydens die openingsdinee van ons algemene jaarvergadering. Sy is baie geesdriftig om te kom en wil sommer van die geleentheid gebruik maak om Suid-Afrika beter te leer ken. Sodra die onderwerp van haar toespraak gefinaliseer is, sal ons by wyse van ‘n mediaverklaring haar naam bekendmaak.

Die aand van 20 Januarie beloof om baie interessant te wees en hopelik net die begin van veel meer wisselwerking tussen ons en Nederlandse skrywers, asook natuurlik PEN Nederland.

Klik sommer nou hier om die nuwe webwerf te besoek!

Met vriendelike groete,

Dan Roodt

President, Pretoria-PEN

‘n Sprong na vernuwing

Geagte Pretoria-PEN-lid,

Oor die afgelope weke het ons hard gewerk om die hersiene grondwet te
finaliseer en ek wil weereens almal bedank wat hierdie proses
ondersteun het, ook deur volmagte vir die vergadering op 18 November
te verleen sodat die grondwet deur ‘n meerderheid lede aanvaar kon

Ons vereniging is nou op ‘n gesonde grondslag geplaas en intussen het
die nuwe bestuur nie gras onder hul voete laat groei nie. Die
tesourier, Gustav Venter, en ek het reeds vergader om ‘n finansiële
plan te bespreek en Igmar Rautenbach is op die finansiële komitee
gekoöpteer in sy hoedanigheid as geoktrooieerde rekenmeester om ons
met raad en advies by te staan.

Ons het ook reeds twee tentatiewe aanbiedinge van gassprekers uit
Nederland vir die openingsaand van die jaarvergadering op 20 Januarie
2012 ontvang, albei skryfsters en/of dramaturge en bekende figure in
die eietydse Nederlandse letterkunde.

Die finansiering van die jaarvergadering en gasspreker geniet tans
aandag. Ons het reeds met verskeie instansies hieroor kontak gemaak en
tot dusver lyk die vooruitsigte belowend. Sodra die spreker en ander
reëlings gefinaliseer is, sal ons die gebeurtenis wyd in die media
kommunikeer en ook diplomatieke gaste van die ambassades in Pretoria
uitnooi om die funksie op 20 November by te woon.

Die visie wat ek vir Pretoria-PEN het, is egter nie om bloot maar nog
‘n skrywersorganisasie te wees wat jaarlikse funksies reël nie, hoe
nodig so ‘n roetine ook al mag wees. Dat ons wyd met oorsese skrywers,
uitgewers, boekeskoue, ambassades, kulturele attachés, buitelandse
kultuurministeries, ens., wil skakel, spreek ook vanself. Dog die
wesentlike funksie van Pretoria-PEN gaan vir my om die vernuwing van
die Afrikaanse letterkunde wat reeds dekades lank sonder veel nuwe
energie of rigting stagneer.

Nou die dag val my oog op die beroemde Tel quel-bundel van Parryse
literêre teorie wat in die laat sestigerjare verskyn het en toentertyd
‘n wêrelodwye revolusie in ons siening van taal en letterkunde
veroorsaak het. ‘n Mens moet vandag glimlag oor sekere van die
aansprake oor die afbou van die subjek wat daarin verskyn, maar
destyds het dit met groot opwinding en fanfare gepaard gegaan.
Natuurlik – en elke gesoute neo-Marxistiese of historiese kritikus sou
‘n mens hieraan herinner – het Tel quel se revolusionêre program van
destyds saamgehang met die studenterevolusies van die sestigerjare.

Die verstommende is dat ons denke oor letterkunde en kritiek
sedertdien geen sentimeter gevorder het nie, hoewel die wêreld, die
tegnologie en selfs die demografie sedertdien drasties verander het.
In Suid-Afrika, meer as enige ander land, beleef ons ‘n revolusie wat
alle aspekte van die maatskappy, ons kultuur en ons menswees raak. Tog
word dit kwalik, indien enigsins, in ons letterkunde weerspieël.

Waarom? vra ek myself af. Is dit ‘n gebrek aan ontleding of ‘n vrees
om die minder positiewe of minder aangename aspekte van die
Suid-Afrikaanse revolusie te beskryf?

Dus, indien Pretoria-PEN hoegenaamd ‘n rol te speel het, benewens die
ooglopende funksies wat sulke PEN-sentra wêreldwyd vervul, sou dit
wees om ons skrywers, digters, dramaturge en essayiste te stimuleer en
aan te spoor om daardie vernuwende sprong te waag, daardie tree in die
onbekende in te neem.

Ons samelewing, in weerwil van sy geykte liberale slagspreuke, is nie
eintlik verdraagsaam teenoor nuwe denke of sienings nie. Andersheid of
afwyking van die norm word meermale as ‘n vorm van kettery gesien.
Moontlik is alle koloniale samelewings op dié manier onvolwasse en
word vernuwing of kritiek op die heersende ideologie altyd as ‘n soort
bedreiging vir die goeie orde ervaar.

Gegewe egter die sterk verbintenis wat ons in PEN wêreldwyd ten gunste
van vryheid van spraak aangegaan het, kan hierdie vereniging as
voertuig dien om wel ons skrywers tot groter waagmoed, asook nuwe
vorme en perspektiewe uit te daag.

In die internettyd met sy magdom publikasiemoontlikhede, gaan dit lank
nie meer om bloot publikasie te verseker of van sensuur te bevry nie,
maar veel sterker om die inhoud en hoe daardie inhoud tot mense
behoort te spreek.

In dié opsig sal ek bly wees as mense hul idees vir projekte,
slypskole, besprekings, geleentheidsbundels of wat ook al aan my sal
kommunikeer. Ons beplan ook om die Pretoria-PEN-webwerf op te gradeer
na ‘n meer interaktiewe ruimte waar ons gedagtes kan wissel en ook
allerlei eksperimente van lede kan publiseer of wat u self kan

Mnr. Yusuf Abramjee van die SA redakteursforum het ons intussen bedank
vir die kritiese standpunt wat ons oor die Wet op die beheer van
inligting ingeneem het.

Met vriendelike groete,

Dan Roodt

Pretoria-PEN betreur toenemende onverdraagsaamheid in Suid-Afrika

Afrikaans hier onder.


Pretoria PEN regrets growing intolerance in South Africa

Pretoria PEN, the writers’ assocation, has regretted the growing intolerance in South Africa, as manifested in the ongoing controversy around the Protection of Information bill. “The bill and media reactions to it have created a rift between the ruling African National Congress and minority groups reminiscent of the polarization that took place in Zimbabwe a decade ago between ZANU PF and the opposition which ultimately led to the dissolution of that country,” said Dr. Dan Roodt, president of Pretoria PEN.

“Whereas the bill may be abused in order to silence or intimidate journalists, mere noise or protest will not reverse its passage through parliament where the ANC enjoys an overwhelming majority due to the centralised political system adopted in 1994. It is our view that government should heed its critics and amend the bill to save freedom of speech and access to information in South Africa,” Roodt continued.

Affiliated to PEN International in London, Pretoria PEN represents approximately forty Afrikaans-language authors in the north of the country. The association is dedicated to the promotion of literature and freedom of expression. The members of Pretoria PEN also subscribe to the PEN Charter which makes it incumbent upon writers “to use what influence they have in favour of good understanding and mutual respect between nations”, as well as “to oppose any form of suppression of freedom of expression in the country and community to which they belong as well as throughout the world whenever this is possible”.

As a banned author under the former political system in South Africa, Roodt “feels particularly strongly that freedom of speech in South Africa should be protected against all threats, not only from the government but also from the commercial media monopolies of South Africa and some narrow-minded journalists who regularly abuse such monopoly power by vilifying or besmirching public figures and stifling rational debate. The ultimate test of any liberal democracy is its tolerance towards minority views, both in an ethnic and moral sense.”

Contact Dan Roodt president@pretoriapen.co.za


Pretoria-PEN betreur toenemende onverdraagsaamheid in Suid-Afrika

Pretoria-PEN, die skrywersvereniging, betreur die toenemende onverdraagsaamheid in Suid-Afrika, wat manifesteer in die huidige omstredenheid rondom die Wet op die beskerming van inligting. “Die wet en mediareaksies daarop het ‘n breuk tussen die regerende ANC en minderheidsgroepe veroorsaak wat aan die polarisering van Zimbabwe ongeveer ‘n dekade gelede herinner. Daardie polarisering het uiteindelik tot die ineenstorting van die land gelei,” het dr. Dan Roodt, president van Pretoria-PEN, gesê.

“Terwyl die wet misbruik mag word om joernaliste stil te maak of te intimideer, sal blote lawaai of protes ook nie die goedkeuring daarvan deur die parlement ongedaan maak nie, gegewe die ANC se oorweldigende meerderheid weens die gesentraliseerde politieke stelsel wat in 1994 aangeneem is. Na ons mening moet die regering sy kritici in ag neem en die wet wysig om spraakvryheid en toegang tot inligting in Suid-Afrika te red,” het Roodt voortgegaan.

Pretoria-PEN is by PEN Internasionaal in Londen geaffilieer en verteenwoordig ongeveer veertig Afrikaanse skrywers in die noorde van die land. Die vereniging is verbind tot die bevordering van letterkunde en vryheid van spraak. Die lede van Pretoria-PEN onderskryf ook die PEN-handves wat skrywers verplig om “te alle tye die invloed tot hul beskikking te gebruik om goeie begrip en onderlinge respek tussen volkere te bevorder”. Skrywers onderneem ook “om elke vorm van onderdrukking van spraakvryheid in die land en in die gemeenskap waartoe hulle behoort teen te staan, sowel as orals ter wêreld waar dit ook al moontlik is”.

As ‘n verbode skrywer onder die vorige Suid-Afrikaanse bewind, voel Roodt “veral sterk daaroor dat spraakvryheid in Suid-Afrika teen alle bedreigings beskerm behoort te word, nie net vanuit die regering nie maar ook vanuit die winsgedrewe mediamonopolieë van Suid-Afrika en sommige benepe joernaliste wat gereeld sulke monopolistiese mag misbruik deur openbare figure te verguis of te beswadder en rasionele debat in die doofpot te steek. Die uiteindelike toets vir enige liberale demokrasie is geleë in sy vedraagsaamheid teenoor minderheidsieninge, wat sowel in etniese as morele sin opgevat moet word.”

Kontak Dan Roodt president@pretoriapen.co.za

Boerejode in die ABO

David Saks

David Saks

Die gemiddelde man op straat is waarskynlik nie bewus daarvan dat meer as 300 Jode aan Boerekant in die Anglo-Boereoorlog vir die vryheid van die Boererepublieke (Transvaal en die Vrystaat) geveg het nie. In hierdie verband het David Saks, navorser by die Joodse Raad van Afgevaardigdes, so pas sy nuwe boek, Boerejode – Jews in the Boer Armed Forces (1899-1902), by ‘n byeenkoms in die Sinagoge in Johannesburg vrygestel.

Volgens Saks volg hy, wat sy navorsing betref, in die voetspore van hoofrabbi (professor) Louis Rabinowitz, wat in die jare 1940 tot ’50 die rol van die Boerejode gedokumenteer het. Rabinowitz was veral beïndruk met die feit dat dr. DF Malan (eerste ministervan die Unie van SA, sedert 1948) die eerste staatshoof was wat erkennning aan die totstandkoming van die staat Israel gegee het. Hy was ook krities teen die Britse regering wat die daarstelling van die staat Israel tydens hulle bevrydingstryd teengestaan het.

Die Boeremagte se Longtom-kanonne is deur twee Joodse tegnici (Sam Leon en Leon Grunberg) nie net nagesien nie, maar was ook aan die hoof van twee werkswinkels vir die produksie van ammunisie. Die fabrieke was by Begbies Foundary en in die werkswinkels van die Nederlands/Zuid-Afrikaanse Spoorweë.

Sowat 300 Jode het aktief aan die oorlog meegedoen, wat – naas die Duitsers en Nederlanders – die derde grootste buitelandse komponent  in die Boeremagte verteenwoordig het.

Volgens Saks het die Boere wel uiteindelik teen die oormag van Engelse verloor, maar die oorlog bly vir die Boere se vryheidsideaal ‘n morele oorwinning. In die Boererepublieke was die verhouding tussen Boer en Jood warm en gesellig. Raakpunte is die rol van Israel in die Bybel en die Afrikaner se sin vir godsdiens.

Saks haal vir Jakkals Segall aan wat in 1943 verklaar het dat hy wat Saks is wel as immigrant hierheen gekom het, maar van oortuiging was dat hy sy man moet staan en as dit nodig sou wees, sy lewe vir die vryheidstrewe van die Boere moes gee. “Die outydse Afrikaners het geweet wat regverdigheid is. Hulle was die sout van die aarde.”


Die wedersydse samewerking tussen die SA Nasionale Intelligensiediens van generaal Hendrik van den Berg en die Mossad van Israel sal nog gedokumenteer moet word. Insgelyks is die nuwe SA beleid sedert 1994 uit en uit pro-Palestyns en anti-Joods. Daar moet ook opgeteken word dat beide apartheid en die Joodse Sionisme deur die VN as rassisties en ‘n sonde teen die mensdom gebrandmerk is.

– Christo Landman

Swaab wen Nobelprys vir letterkunde

Herta Müller

Herta Müller

Die Nobelprys vir letterkunde is vanjaar aan die Roemeens gebore Duitse skryfster Herta Müller toegeken.

Müller is op 17 Augustus 1953 in ‘n Duitssprekende dorpie Nitzkydorf in die weste van Roemenië gebore as deel van ‘n Duitse minderheidsgroep wat bekend staan as die Swabe van Banat.

Sy het haar literêre debuut in 1982 gemaak met ‘n versameling kortverhale getiteld “Niederungen” wat (persoonlike) laagtepunt beteken.

Sy het in 1987 in Duitsland aangekom, nadat sy vrygekoop is vir 8 000 mark wat die Wes-Duitste regering aan die Roemeense diktator Ceausesco moes betaal.

Die pas verskene roman, Atemschaukel (In Engels: Everything I Possess I Carry With Me) word as hoogtepunt van haar lewenswerk beskou. Daarin beskryf sy die lyding van ‘n 17-jarige seun, wat as gevangene na ‘n strafkamp in die Oekraïne gedeporteer word.

In al haar werke beskryf sy die leed wat mense aangedoen word waar hulle deur die staat onderdruk word. Sy vertel van die noodlot van vlugtende families, ‘n lewe vol van verraad en verraaiers, asook vrees, wat uiteindelik geen ruimte laat om meer vrylik asem te haal nie, maar ook van die onverskilligheid van diegene wat hulself in hierdie omstandighede inleef deur met die regime saam te werk.

Sy het eerstehandse ervaring deurdat sy gereeld die teiken was van die Ceausescu-diktatuur in Roemenië. Nadat haar boeke verbied is, sy haar werk verloor het en aan aanhoudende huisdeursoekings onderwerp is, moes sy en haar man hul geboorteland noodgedwonge verlaat.

Sy word al lank as kandidaat vir die prys beskou en die permanente sekretaris van die Akademie, Peter Englund, het haar geloof as ‘n woordkunstenaar wat fantastiese taalgebruik met die uiterste akkuraatheid kombineer.

Die toekenning van die prys aan haar is ook ‘n bekentenis dat kuns en etiek twee kante van dieselfde medalje is.  Dit verleen verder ook erkenning aan die diaspora-kultuur van die Banatse Swabe en hul grootste skryfster.

Herta Müller word die 12de vrou wat die gesogte literatuurprys wen, wat in 2007 aan Doris Lessing van die Verenigde Koningkryk toegeken is en verlede jaar deur J.M.G. Le Clézio van Frankryk verower is.

– Igmar Rautenbach

Pretoria-PEN bring hulde aan George Weideman

George Weideman

George Weideman

George Weideman is vanoggend om 03:30 in die ouderdom van 61 jaar in die Louis Leipoldt-hospitaal in Bellville oorlede. Weideman was die skrywer van sewe digbundels, twee romans, vier bundels kortverhale, sewe jeugboeke, asook verhoogdramas waarvan net een gepubliseer is en drie ongepubliseerde radiodramas.

Die skrywersorganisasie Pretoria-PEN het in sy reaksie op die afsterwe van George Weideman sy spyt en intense hartseer uitgespreek. “Sowel die Afrikanervolk as die Afrikaanse skrywersgemeenskap verloor in George ‘n talentvolle mens en sprankelende skrywer. Nie net was Weideman met sy digbundels en toneelstukke ‘n unieke stem in die Afrikaanse letterkunde nie, maar hy het veral met sy grootse pikareske roman Draaijakkals ‘n taamlik onlangse hoogtepunt in ons prosa gelewer,” het die president van Pretoria-PEN, dr. Dan Roodt, gesê.

Weideman was ‘n innemende en geesdriftige mens wat by almal geliefd was. Hy was boonop iemand wat hom in die Afrikaanse taal verkneukel het en tot vindingryke woordspel en gevatte uitdrukkings in staat was.

Onderliggend aan die meeste van sy werk is ‘n toon van ironie en spot. Draaijakkals kan met die klassieke werke van Cervantes of Laurence Sterne vergelyk word en sal iewers in die toekoms nog hoër deur ons kritici aangeslaan word as wat dit reeds is.

“George Weideman was ‘n stigterslid van Pretoria-PEN net enkele jare gelede. As skrywersgroepering wil ons ons medelye met George Weideman se naasbestaandes uitspreek en hulle verseker dat hulle verlies ook ons verlies is. Weideman verdien ons almal se hulde vir die groot mens en groot kunstenaar wat hy was,” het Roodt voortgegaan.